احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
277
اسرار گياهان دارويى ( فارسى )
صمغ درخت پنجه تركيب شيميايى : مادهء شيميايى ؛ كاتچوتانيكاسيد در آن وجود دارد . خواص درمانى : آن را در آب حل كرده و بخوريد . قابض است ، خون را بند مىآورد ، در موارد ترشحات غير طبيعى عادت ماهيانه نافع است ، براى معالجهء سوزاك مؤثر مىباشد ، براى افزايش نيروى جنسى مفيد است . ريشهء درخت پنجه تركيب شيميايى : 5 / 0 درصد سمول قرمز - 4 / 0 درصد تانن - 6 درصد مواد پكتوز - 71 درصد نشاسته - 2 / 8 درصد گالاكتوز و آرابينوز . خواص درمانى : 1 - آب دمكردهء آن را بنوشيد . مدّر و قابض و تونيك و نيروبخش و قىآور است . 2 - شيرهء تازه كه قبل از طلوع آفتاب از ريشهء درخت گرفتهشده باشد را بخوريد ، تب را كاهش مىدهد ، به صورت مايع شستوشو و قرقره براى معالجهء اسپرو مفيد مىباشد . گياه پنيرك نامهاى ديگر : پينديره - نان كلاغ - گل خير - خيرو - خبيز - خبّازى - حباجى - ملوخيا - خطمى - خطمى كوچك - خطمى معطر - خطمى مشكبو Mallow - Mauve - Framageon مشخصات : گياهى است از خانوادهء Malvaceae ، داراى دو نوع ، ( نوع كبير و صغير ) . 1 - نوع كبير : گياهى است علفى پايا و يا دوساله با ساقهء راست و استوانهاى بلندى آن 80 - 40 سانتيمتر . برگهاى آن متناوب با دمبرگ بلند و با بريدگى عميق كه برگ را به 7 - 5 قسمت تقسيم مىكند . گلهاى آن درشت است كه در ماههاى ارديبهشت تا تير به رنگ قرمز مايل به بنفش ظاهر مىشود . ريشهء آن عمودى كمى ضخيم و گوشتدار و سفيدرنگ و آبدار و ساقهء آن پوشيده از كرك است . تخمدان آزاد مدوّر و داراى خانههاى متعدد و ميوهء آن كپسول گرد و مدوّر است كه در خانههاى متعدد و مشخص آن در هر خانه يك دانه قرار دارد . واريتهاى از آن در ايران مىرويد . در نواحى البرز ، كرج ، كن ، بيلغان و آذربايجان نزديك تبريز و در خوى در قراچال و كوههاى گرد ، در اراك در خراسان در كوپهداغ ، قوچان و بين تربتحيدريه و اسدآباد مشهد و در جنوب در شيراز ، كرمان و بلوچستان ديده شده است . 2 - نوع صغير : برگ و گل در تمام قسمتها كوچكتر از نوع كبير است . بلندى آن در حدود يك وجب و حد اكثر تا نيم متر مىرسد . برگهاى آن گرد و گلهاى آن سفيد با رگههاى قرمز يا قرمز شرابى